佛陀不允许的戏论有哪些

2026-10-10

佛陀不允许的戏论,核心就是三种:贪爱(taṇhā)、慢(māna)、邪见(diṭṭhi)。

一、定义性的三分

材料中《长部·大品·义注》把 papañca 明确拆为三种,并各给界定:

Papañcasaññāsaṅkhānidānoti tayo papañcā taṇhāpapañco, mānapapañco, diṭṭhipapañcoti. Tattha aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ taṇhāpapañco nāma. Navavidho māno mānapapañco nāma. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhipapañco nāma.
《(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā》[长部·大品·义注]

照这段说:贪爱戏论=一百零八种爱行(aṭṭhasatataṇhāvicarita);慢戏论=九种慢;邪见戏论=六十二种见。同书另一处又解释「戏论」一名的含义是「令放逸与不放逸者到达」:

Kenaṭṭhena papañco? Mattapamattākārapāpanaṭṭhena papañco.
《(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā》[长部·大品·义注]

《中部·根本五十·义注》把这一组写作「贪爱、见、慢」并指出此处特指贪爱与见:

Papañcoti ca mattapamattākārabhāvena pavattānaṃ taṇhādiṭṭhimānānametaṃ adhivacanaṃ. Idha pana taṇhādiṭṭhiyova adhippetā.
《(MN) Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā》[中部·根本五十·义注]

《自说经·义注》则把 papañca 展开得更细,一一列出各自生起的「相」(nimitta):

Tattha rāgapapañcassa subhasaññā nimittaṃ, dosapapañcassa āghātavatthu, mohapapañcassa āsavā, taṇhāpapañcassa vedanā, diṭṭhipapañcassa saññā, mānapapañcassa vitakko nimittaṃ.
《Udāna-aṭṭhakathā》[自说经·义注]

这里除贪、嗔、痴、爱、见、慢六种戏论外,还指出「想」与「戏论」的关联,并引「saññānidānā hi papañcasaṅkhā」(戏论之想以想为因)。

二、词典与语法书同样作「贪爱·慢·见」

《语法论·藏外》:

Ettha papañcāti taṇhāmānadiṭṭhiyo. Etā hi attanissitānaṃ sattānaṃ saṃsāraṃ papañcenti vitthinnaṃ karontīti papañcāti vuccanti.
《Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)》[语法论·藏外]

《长部·大品·复注》给「戏论」二字作词义说明:

Yattha sayaṃ uppajjanti, taṃ santānaṃ saṃsāre papañcenti vitthārayantīti papañcā. Yassa ca uppannā, taṃ "ratto"ti vā "satto"ti vā "micchābhiniviṭṭho"ti vā papañcenti byañjentīti papañcā.
《(DN)Mahāvaggaṭīkā》[长部·大品·复注]

缅文词典(《T-Pāḷi-Myanmar》)对 papañca 的释义同样落在这三者上:「ဧတ္ထ ပပဉ္စာတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော」(此处戏论即贪爱、慢、见)。《巴汉增订》对 nippapañca 的注解也承此:渴爱、慢、邪见的戏论消失称为「无戏论」。

三、为什么说「不允许」

经文本身的立场是把「乐于戏论」与「乐于无戏论」对举,前者不是此法所乐:

Nippapañcārāmassāyaṃ, bhikkhave, dhammo nippapañcaratino, nāyaṃ dhammo papañcārāmassa papañcaratino.
《Aṭṭhakanipātapāḷi》[根本]

《中部·根本五十·根本》在讲两种见(有见、无见)时说,凡不能如实知此二见的集、灭、味、患、离者,「te papañcārāmā papañcaratino」——是乐于戏论者,不得解脱生老病死:

'te sarāgā te sadosā te samohā te sataṇhā te saupādānā te aviddasuno te anuruddhappaṭiviruddhā te papañcārāmā papañcaratino; te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena…'
《(MN)Mūlapaṇṇāsapāḷi》[中部·根本五十·根本]

《长部·波梨品·根本》把「无戏论」列为第八种大丈夫之寻,与「乐于戏论」相反:

Nippapañcassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo papañcārāmassāti.
《(DN) Pāthikavagga­pāḷi》[长部·波梨品·根本]

《增支部·六集》讲「乐于戏论」者的果报是不善终:

papañcārāmo hoti papañcarato papañcārāmataṃ anuyutto… na bhaddakaṃ maraṇaṃ hoti, na bhaddikā kālakiriyā.
《Chakkanipātapāḷi》[根本]

反之,不乐于戏论者得善终,被称为「乐于涅槃、舍断身见」:

na papañcārāmo hoti na papañcarato na papañcārāmataṃ anuyutto… bhaddakaṃ maraṇaṃ hoti, bhaddikā kālakiriyā. Ayaṃ vuccatāvuso – 'bhikkhu nibbānābhirato pajahāsi sakkāyaṃ…'
《Chakkanipātapāḷi》[根本]

四、戏论如何生起

《中部·根本五十·根本》说,从六根对境的触、受、想、寻一路推演,最终「papañceti」而生起「戏论之想的部类」:

Cakkhuñcāvuso, paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, yaṃ vedeti taṃ sañjānāti, yaṃ sañjānāti taṃ vitakketi, yaṃ vitakketi taṃ papañceti, yaṃ papañceti tatonidānaṃ purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti…
《(MN)Mūlapaṇṇāsapāḷi》[中部·根本五十·根本]

五、与之相对的「无戏论」是什么

《弥兰王问经·根本》把「无戏论」直接解为四种果:

"Sotāpattiphalaṃ, mahārāja, nippapañcaṃ, sakadāgāmiphalaṃ nippapañcaṃ, anāgāmiphalaṃ nippapañcaṃ, arahattaphalaṃ nippapañcan"ti.
《Milindapañhapāḷi》[弥兰王问经·根本]

小结:以本次检索到的材料看,被列为「戏论」的,是贪爱、慢、邪见这三类;义注另处以贪、嗔、痴、爱、见、慢六门展开。修行上的立场是舍离「乐于戏论」,趣向「无戏论」。

这是读者在问藏提过的问题,答案由问藏依据检索到的原文生成,经人工挑选后收录。方括号内是可回查的坐标,点开即见巴利原文。

关键词papañca · nippapañca · papañcasaññāsaṅkhā · apannaka · taṇhā · māna · diṭṭhi · papañcārāma · saññā · saṅkhā · maññanā · diṭṭhigata

结论请以原典为准;引用前请核对坐标。

接着读

全部精品问答 → 全部用户问答 →

读完想问点什么?