緣法(paccayadhamma)與緣生法(paccayuppannadhamma)的分別
結論
緣法(paccayadhamma)是作為條件、因緣的諸法;緣生法(paccayuppannadhamma)是由因緣所生起的諸法(果法)。二者是相對的概念:能作為其他法生起之條件的,是緣法;依於條件而生起的,是緣生法。同一法在不同關係中,可以既是緣法又是緣生法。
依據
一、詞義層面
《巴汉增訂》詞典對這對概念有直接對照:
- paccayadhamma——「緣法」
- paccayuppannadhamma——「緣所生法,緣生法」
《巴汉》詞典:[巴汉] paccaya 條「~yuppanna,有因素興起的」。同條並列「paccayadhamma(緣法)」「paccayuppannadhamma(緣所生法,緣生法)」〔巴汉增订〕
《パーリ语辞典》:「paccaya 縁,助縁」「-samuppanna 縁所生,縁生,縁已生」。
二、義注/復注對緣起法的詮釋
《無礙解道·義注》解釋「此緣性」(idappaccayatā)時,清晰地分出了緣與緣所生兩邊:
「這些(老死等)法的緣,名為此緣(idappaccayā);此緣本身就是此緣性。……依於各各的緣,與之俱生、如法而生起的,名為緣所生(paṭiccasamuppannā)。」〔無礙解道·義注〕 *Ete vā pana ubho ante anupagammāti … idappaccayatāpaṭiccasamuppannesūti imesaṃ jarāmaraṇādīnaṃ paccayā idappaccayā, idappaccayā eva idappaccayatā … Te te paccaye paṭicca saha sammā ca uppannā paṭiccasamuppannā.*
《相應部·因緣品·義注》在解釋「緣起與緣所生法」時,同樣作了區分:
「世尊在此經中,既說緣(paccaye),也說緣所生起的自性法(paccayanibbatte sabhāvadhamme),兩者都開示。」〔相應部·因緣品·義注〕 *imasmiṃ sutte paccaye ca paccayanibbatte ca sabhāvadhamme desessāmīti ubhayaṃ ārabhi.*
又說:
「諸法由於緣而住立,所以緣本身稱為『法住性』(dhammaṭṭhitatā);緣使諸法決定,所以稱為『法決定性』(dhammaniyāmatā)。」〔相應部·因緣品·義注〕 *Paccayena hi paccayuppannā dhammā tiṭṭhanti, tasmā paccayova "dhammaṭṭhitatā"ti vuccati. Paccayo dhamme niyameti, tasmā "dhammaniyāmatā"ti vuccati.*
《長部·大品·復注》進一步說明緣起法兩面的關係:
「依於順緣的形相,即先見緣法、後見緣所生法。因為諸緣法對其緣所生法有緣的狀態,這(緣的狀態)就是此緣性(idappaccayatā),緣的形相;這是以『無明緣行』等來說明的。」〔長部·大品·復注〕 *Paccayadhammānañhi attano paccayuppannassa paccayabhāvo idappaccayatā paccayākāro, so ca "avijjāpaccayā saṅkhārā"tiādinā vutto.*
三、發趣論系統中緣法與緣生法的具體運用
《發趣論》義注與相關文獻中,二十四緣每一緣都明確列出「緣法」與「緣生法」:
《發趣論·義注》(Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā):
「『緣所生』(paccayuppannatā)——以此緣,這些法生起;對這些法而言,這是緣。……在因緣中,欲界善因對欲有、色有中與自己相應的法及心所生色,為因緣;在無色有中則只對相應法為因緣。」〔發趣論·義注〕 *Paccayuppannatoti iminā paccayena ime dhammā uppajjanti, imesaṃ nāma dhammānaṃ ayaṃ paccayoti … Tattha imasmiṃ tāva hetupaccaye kāmāvacarakusalahetu kāmabhavarūpabhavesu attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca hetupaccayo hoti.*
《發趣論·隨復注》:
「『緣所生』(paccayuppannānaṃ)——由緣所生起的,即自己的果法。」〔發趣論·隨復注〕 *Paccayuppannānanti paccayanibbattānaṃ, attano phalabhūtānanti adhippāyo.*
《發趣論·藏外》(Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha)特別說明同一法可兼具兩者:
「在俱生緣(sahajātapaccaya)所分別的諸法中,凡是稱為緣法的,在此同樣既是緣法,也是緣所生法。一切心、心所法,互為緣法,也互為緣所生法。俱生的四大種互為緣法,也互為緣所生法。」〔藏外〕 *Sahajātapaccaye vibhattesu dhammesu yo yo paccayadhammoti vutto, so so eva idha paccayadhammo ceva paccayuppannadhammo ca hoti. Sabbepi cittacetasikā dhammā aññamaññassa paccayadhammā ca honti aññamaññassa paccayuppannadhammā.*
又:
「哪些法是因緣(hetupaccaya)的緣所生法?與貪俱生的心、心所法,以及色聚法……這些是由因緣而生起的,是因緣的緣所生法。」〔藏外〕 *Katame dhammā hetupaccayassa paccayuppannā. Lobhasahajātā cittacetasikā dhammā ca rūpakalāpādhammā ca … hetupaccayato uppannā hetupaccayuppannā dhammā.*
四、二十四緣的緣法範圍
《Abhidhammāvatāro》〔復注〕列舉二十四緣的名目:
「哪些是緣?即:因緣、所緣緣、增上緣、無間緣、等無間緣、俱生緣、相互緣、依止緣、親依止緣、前生緣、後生緣、數數修習緣、業緣、異熟緣、食緣、根緣、禪緣、道緣、相應緣、不相應緣、有緣、無有緣、去緣、不去緣——如是二十四種。」〔復注〕 *Katame paccayāti? Vuccate – hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajāta-aññamaññanissayūpanissayapurejātapacchājātāsevanakammavipākāhārindriya-jhānamaggasampayuttavippayuttaatthinatthivigatāvigatavasena catuvīsatividhā honti.*
總結
- 緣法(paccayadhamma)=能作條件、能令其他法生起的法。
- 緣生法(paccayuppannadhamma)=依於條件而生起的法(果法)。
- 在具體的緣關係中,每一緣都分別安立其緣法與緣所生法。
- 在俱生緣等相互關係中,同一法可以同時是緣法也是緣生法(如心與心所互為俱生緣)。