虚妄语(musāvāda)的核心定义
材料中,义注对虚妄语给出了一致的定义,分两个层次:
一、从「musā+vāda」构词解释
- 「musā」(虚妄)指以欺骗为先行、破坏他人利益的身业或语业。
- 在欺骗意图下,能引发(自己与他人之间)欺骗性的身业、语业的思(cetanā),就是虚妄语。
《法集论·义注》[法集论·义注]:`Musāti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjako vacīpayogo, kāyapayogo vā. Visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo.`
同一解释见《相应部·因缘品·义注》[相应部·因缘品·义注]:`Musāti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjanako vacīpayogo kāyappayogo vā, visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādanakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā, musāvādo.`
二、另一种解释:以「不如实令他人了知」为界定
- 「musā」=不真实、虚妄的事物(abūtaṃ atacchaṃ vatthu)。
- 「vāda」=把该事物从真实、如实的角度(bhūtato tacchato)令他人了知。
- 从特相上说,想要把不真实的事物当作真实告知他人,能引发此种告知的思,就是虚妄语。
《法集论·义注》[法集论·义注]:`Aparo nayo – 'musā'ti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. 'Vādo'ti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ. Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo.`
《义释·义注》[义释·义注]:`Aparo nayo – musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. Vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ. Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo.`
三、构成条件(四支)
虚妄语成就需具足四个条件:不如实的事物、欺骗心、相应的努力、对方了知该义。
《法集论·义注》[法集论·义注]:`Tassa cattāro sambhārā honti – atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthavijānananti.`
《义释·义注》[义释·义注]:`Tassa cattāro sambhārā honti – atathaṃ vatthu visaṃvādanacittaṃ tajjo vāyāmo parassa tadatthavijānananti.`
《如是语·义注》[如是语·义注] 则记作:`Tassa cattāro sambhārā – atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthavijānananti.` 并说明有人主张三支(虚妄的话、欺骗心、对方了知)。
「巴汉增订」词典[巴汉增订]的 musāvāda 条下,依《小诵注》(KhA.31)列出四条件:1. 欺骗(musā ca hoti taṃ vatthu);2. 对那对象现起欺骗心;3. 适当的努力(tajjo ca vāyāmo);4. 明白地对他人说出欺骗的话(paravisaṃvādanañca viññāpayamānā viññatti pavattatīti)。
四、业力轻重
破坏他人利益小,过失小;破坏大,过失大。在家人为不舍自家财物而说「没有」,过失小;作证人以破坏他人利益为目的而说,过失大。
《法集论·义注》[法集论·义注]:`So yamatthaṃ bhañjati tassa appatāya appasāvajjo, mahantatāya mahāsāvajjo. Apica gahaṭṭhānaṃ attano santakaṃ adātukāmatāya 'natthī'tiādinayappavatto appasāvajjo. Sakkhinā hutvā atthabhañjanatthaṃ vutto mahāsāvajjo.`
五、与「离虚妄语」学处的关系
虚妄语对应五学处中的第四「离虚妄语学处」(musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ)。《分别论》[分别论·根本] 列举五学处:`pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ, adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ, kāmesumicchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ, musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ.`
《小部·根本》[小部·根本] 的受戒文:`Musāvādā veramaṇī-sikkhāpadaṃ samādiyāmi.`
「veramaṇī」(离)一词,《中部·根本五十·义注》[中部·根本五十·义注] 释为:`Veraṃ maṇatīti veramaṇī, veraṃ pajahatīti attho.` 即「压倒怨敌」「舍断怨敌」;义理上指与善心相应的离(virati)。
六、词典释义
- 《T-Pāḷi-Myanmar 巴缅词典》musāvāda 条:说不真实、不如实的话;说谎;说谎的思;以欺骗为先行、能破坏他人利益的身业、语业所引发的思。
- 《巴汉增订》Musāvāda:说谎。sampajāna-musāvāda,故意说妄语。
- 《Concise》musāvāda:lying。
- 《巴汉》Musā:谎言,妄语。~vāda,说谎。
- 《パーリ语辞典》musā:`[mṛṣā]` 偽りて,妄,虚妄に.-vāda 妄語,妄言,虚誑語。
另有《疑惑度脱·新复注》[疑惑度脱·新复注] 指出「musā」的特质:`Musāti visaṃvādanapurekkhārassa paravisaṃvādako vacīpayogo, kāyapayogo vā. Tenāha "vañcanādhippāyato musā"ti.` 即从「欺瞒的意图」说为 musā。
小结:虚妄语不是单指「说错话」,其义注定义的关键在欺骗意图(visaṃvādanādhippāya)与令他人不如实了知(atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetuṃ),其体性是能引发欺骗性身语业的思(cetanā)。