何謂梵行
「梵行」(brahmacariya)在巴利三藏中有多重含義,核心意思是殊勝、清淨、尊貴的行為。綜合材料,可從以下幾個層面理解:
一、詞源與基本義
「梵行」由 brahma(梵)+cariya(行)組成。義注解釋為:
Brahmaṃ cariyaṃ, brahmānaṃ vā cariyaṃ brahmacariyaṃ, seṭṭhacariyanti vuttaṃ hoti.
「梵行」即「梵之行」或「諸梵天之行」,意即「殊勝之行」。《(KA) Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā》[小誦·義注](引自〔巴漢增訂〕)
復注也說:
Brahmacariyāti brahmaṃ seṭṭhaṃ pasatthaṃ cariyanti brahmacariyaṃ, brahmūnaṃ vā seṭṭhānaṃ buddhapaccekabuddhaariyasāvakānaṃ, brahmānañca cariyanti brahmacariyaṃ.《(KS) Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā》[疑惑度脫·新復注]
即「梵行」是諸佛、獨覺佛、聖弟子等清淨者所行之道。
二、多種具體所指
「梵行」在不同語境中可指:
1. 遠離淫欲——巴利語匯解說「梵行」意為「清淨、尊貴、值得讚歎的行為;或如清淨、尊貴的諸佛、獨覺佛、出家聖弟子等清淨者們的生活方式」。
2. 聖八支道——這是根本經文的明確教導。《(SN) Mahāvaggo》[相應部·大品·根本]中說:
Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo brahmacariyaṃ... Yo kho, āvuso, iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato — ayaṃ vuccati brahmacārī.
即「梵行即聖八支道(正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定);具足此八支道者,名為梵行者。」
3. 三學所攝的整個聖教——義注說:
Brahmacariyaṃ pakāsetīti ettha brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahaṃ sakalasāsanaṃ.《(MN) Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā》[中部·根本五十·義注]
即「梵行」指戒、定、慧三學所攝的整個佛陀教法。
4. 離貪、瞋、癡的行為——〔巴漢增訂〕引《(KA) Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā》:「離淫欲,或離貪、瞋、癡的行為。」
5. 沙門法——〔巴漢增訂〕:「Brahmacariyaṃ nāma methunaviratisamaṇadhammasāsanamaggānamadhivacanaṃ.(梵行是沒有男女淫欲,及具足沙門法。)」
三、經中具體用例
- 律藏中說梵行者即「遠離淫欲法者」:Brahmacārinti methunadhammā paṭivirataṃ.《(VN) Pārājikapāḷi》[律藏·波羅夷·根本]
- 法句經說「梵行」是捨離善惡兩者:Yodha puññañca pāpañca, bāhetvā brahmacariyavā.《(DhP) Dhammapadapāḷi》[法句經·根本]
四、義釋中的詳細定義
《(CN) Cūḷaniddesapāḷi》[義釋·根本]說:
Brahmacariyaṃ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī... Api ca, nippariyāyavasena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
即「梵行」首先指對非善法的厭離、遠離、遮止;就究竟義而言,梵行即聖八支道。
總結
「梵行」的核心是殊勝清淨之行,最常指遠離淫欲的出家修行生活,也廣指聖八支道乃至整個佛陀聖教。